Alle dieren zijn gelijk –214

In Socialisme en Democratie (jaargang 2012 – het gecombineerde nummer 1+2) is volgende bijdrage opgenomen onder de titel Jan Schuurman Hess moet doorgaan.

   Halverwege zijn voetreis door Nederland deed Jan Schuurman Hess verslag in Warga. Voor de provincialen uit de Randstad: Warga is het Friese dorp waar Afke's Tiental van Nynke van Hichtum zich afspeelt. En voor de jongste lichting partijleden: Nynke van Hichtum was de vrouw van Pieter Jelles Troelstra. Warga was dus een goed gekozen plek voor dat verslag.

Bijkomstig, maar de moeite van het vermelden waard, is dat de bijeenkomst plaatsvond in een voormalige kerk die door de vrijwillige inzet van de dorpsbewoners omgetoverd was in een cultureel centrum van allure. Een voorbeeld van gemeenschapszin en culturele aspiratie.

   Voor wie de columns van Schuurman Hess in SenD volgde, was het plezierig met hem kennis te maken en z'n observaties uit eigen mond te horen. Hier was iemand aan het woord met een sensibel observatievermogen en een hard oordeel al was dat regelmatig humoristisch  getoonzet. Zijn verhalen vormen de praktische achtergrond van het project van de WBS na te denken over de theoretische herijking van de sociaal-democratie.

   Het was aan Bertus Mulder, oud-gedeputeerde van Friesland, en Lutz Jacobi, Tweede Kamerlid, om te reageren. De conclusies die zij trokken uit de ervaringen van Schuurman Hess betroffen de plaatsbepaling van de partij en de partijorganisatie. Ik vond ze nogal mild en niet ver genoeg gaan. Als de ervaringen van Schuurman Hess één ding aantonen dan is het wel dat de mensen die hij sprak – om het (te) kort te houden - zich niet thuis voelen in hun werk, op hun school, in het verpleeghuis, zich in de steek gelaten voelen en dat de politiek hun belang niet vertegenwoordigt.

   De diverse symptomen van hun ongenoegen duiden op een samenleving, die tekort schiet. Het maffiose marktdenken waaraan de maatschappij ondergeschikt is gemaakt, is voor velen materieel en mentaal schadelijk. Kortom: die ervaringen zijn terug te voeren op een falend kapitalisme. Mulder en Jacobi interpreteerden de ervaringen niet als kapitalismekritiek. Eigenlijk is dat ook geen wonder: de partij heeft daar al decennialang niets meer mee op en heeft er zich bij neergelegd dat ze zelfs de ergste uitwassen van het kapitalisme niet weet te bestrijden. Het woord maatschappijkritiek hoor je niet meer en het woord alternatieven is vervangen door aanpassingen. De partij is neoliberaal met een sociaal randje dat steeds smaller wordt en verschilt nog slechts gradueel van GroenLinks, D66 en het CDA waar de Heer ook al lang niet meer herder is.

   Die ideologische ruk naar rechts heeft ook te maken de bestuurlijke rol van de partij. De partij is een bestuurderspartij. Politiseren is taboe, meedoen met en beheersen van de bestaande orde zijn er voor in de plaats gekomen. Gedeputeerden en wethouders zijn mentaal in bestuursbeton gegoten en voeren rechts regeringsbeleid uit. De idee dat je zou kunnen opstappen is hen wezensvreemd. Hoe verzot ze op besturen zijn, blijkt uit hun reactie op de veranderingen binnen het CDA. Ze zijn nu al weer bezig  uit te zoeken welke christen-democraten hun vrienden kunnen zijn zonder dat ze willen definiëren wie hun vijanden zijn. Het is tijd om die te noemen, om verschillen te markeren, om te polariseren en daarmee de (weggelopen) achterban niet verder van zich vervreemden.

   Er komt nog iets bij dat gedrag. De partij mag dan (nog) een volkspartij zijn, degenen die haar vertegenwoordigen, zijn prototypen van een hoogopgeleide elite, voor wie na de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw het individuele welzijn boven het collectieve welzijn gaat en voor wie volksonderwijs,volksgezondheid, volkshuisvesting, volksverzekering, volksopvoeding en volksverheffing loze woorden zijn. Zij redden zich daar wel zonder – zij wel. Maar de rest die hooguit mbo heeft gehaald?            

   De partijorganisatie heeft zich daarbij volstrekt aangepast. Nu is duidelijk welke desastreuze gevolgen het rapport van de commissie-van Kemenade Een partij om mee te werken (uit 1991) heeft gehad. De partijdemocratie is volstrekt ingeperkt. De gewesten hebben het loodje gelegd ten gunste van de grote steden (in de Randstad). De gemeentelijke herindeling heeft er nog eens voor gezorgd dat lokale afdelingen opgedoekt werden. De beslissingsmacht is geconcentreerd in de Randstad. Als Spekman de partij wil revitaliseren dan moet hij beginnen met de gewesten en afdelingen. Dan is niet de verplaatsing van het partijbureau naar een buitenwijk van Amsterdam maar naar Apeldoorn - halverwege Groningen en Maastricht en Enschede en Amsterdam - meer dan een symbolische daad. Als de partij niet opnieuw lokaal en gewestelijk uitgevonden wordt, dan gaat ze in de Randstad alleen ten onder.

   Inhoud en vorm bij de partij zijn in het ongerede. Jan Schuurman Hess moet doorgaan met zijn voettocht en blijven observeren, de Wiardi Beckman Stichting met de herijking van de sociaal-democratie en de afdelingen en de gewesten moeten het weer voor het zeggen krijgen. Die zijn lokaal ingebed en kunnen de dagelijkse ervaringen in eigen omgeving aangrijpen om politiek te bedrijven. De kracht van de partij manifesteert zich niet nationaal in Den Haag, maar lokaal in dorpen als Warga waar vrijwilligers een cultureel centrum van een kerkgebouw maakten. Daar wordt klaar gemaakt wat Den Haag niet vermag.

Terug naar de grondslagen dus!

Alle dieren zijn gelijk –212

De woningmarkt moest een echte markt zijn; met aankopen en verkopen alsof het een lieve lust was. En nu stagneert de markt. Wat wil je als driekwart van de woningen in particulier bezit is - dan moet de markt gezien de inkomenssituatie en de omvang van (top)hypotheken wel stagneren. De koopmarkt trek je niet meer vlot als de banken bang zijn voor hun hypotheekportefeuilles en hypotheekverstrekking ingeperkt wordt door regelgeving. Een incidentele vrijstelling van de overdrachtsbelasting was bij voorbaat een tot mislukken gedoemde prikkel. Er zijn gewoon te veel particuliere woningen waar geen vraag naar is – tenzij particulieren en banken hun verlies nemen. Om de markt te redden moeten er nu corporatieve huurwoningen verkocht worden en zullen de huren in een aantal gevallen extra verhoogd worden. Het zijn allemaal maatregelen die verhullen dat de huisvesting van de Nederlandse bevolking over de volle breedte problematisch is. Het wangedrag van sommige woningcorporaties en het perverse hanteren van de hypotheekrenteaftrek zijn daarvan de opvallendste symptomen en niet de oorzaken.

De oorzaak ligt in een volkshuisvestingsbeleid waarvan het nutskarakter zo’n vijfentwintig jaar geleden afgeschaft werd. De verzelfstandiging van de woningbouwverenigingen blijkt nu de grootste vergissing te zijn geweest. Daarmee kwam een einde aan een non-profit beleid. Het werd het ingeruild voor een marktmodel waarin wonen ondergeschikt werd aan het maken van winst waardoor voor degenen die het minste te besteden hebben geen woningaanbod meer is. De herinvoering van het nutskarakter van het volkshuisvestingsbeleid met verruiming van het aanbod voor mensen die aangewezen zijn op een huurwoning en een beperking (van de uitbreiding) van de particuliere woningvoorraad, onder afweging van de kosten van beide ingrepen, zouden de grondslag moeten zijn voor het realiseren van het recht van iedereen op een betaalbare huur- of koopwoning. De balans is nu zoek: de huursubsidie die niet opweegt  tegen de hypotheekrenteaftrek, is daarvan het bewijs.